Standardy opieki okołoporodowej

Standardy opieki okołoporodowej z 20 września 2012, zostały opracowane przez Ministerstwo Zdrowia. Definiują, w jaki sposób powinien postępować personel medyczny, czyli lekarz i położna w trakcie opieki okołoporodowej.

Standardy te dotyczą kobiet w czasie ciąży fizjologicznej*, fizjologicznego* porodu, połogu, a także noworodków. Ich zadaniem jest poprawienie jakości opieki okołoporodowej, ujednolicenie postępowania we wszystkich szpitalach oraz ograniczenie do niezbędnego minimum interwencji medycznych, takich jak: nacięcie krocza, cięcie cesarskie, podawanie noworodkowi mleka modyfikowanego.

Standardy opieki okołoporodowej dotykają kwestii praw pacjentki, przebiegu ciąży (np. wymieniają badania, które powinny być zlecone), wszystkich faz porodu oraz opieki nad położnicą i noworodkiem. W niniejszym artykule skupimy się na kwestii samego porodu. Zacznijmy jednak od wspomnienia o prawach pacjentki.

Prawa pacjenta

Pacjentka ma prawo przede wszystkim do poszanowania swojej godności i intymności. Oznacza to, że w trakcie wykonywania procedur medyczny, ma prawo być obecnym tylko niezbędny do tego zabiegu personel, chyba że rodząca wyrazi na to zgodę. W czasie udzielania świadczeń medycznych pacjentka ma prawo do obecności bliskiej osoby, także podczas porodu. Przy czym warto pamiętać, że nie musi być to ojciec dziecka. Może być to także mama, siostra, przyjaciel.

Personel medyczny ma obowiązek do udzielania pełnej informacji o wykonywanych procedurach medycznych, ich konsekwencjach, o stanie zdrowia mamy i dziecka. Dostęp do tych informacji jest niejawny, co oznacza, że kobieta, której one dotyczą musi wyrazić zgodę na jej udostępnienie (np. mężowi).

W czasie ciąży, porodu i połogu kobieta ma prawo do odmowy poddania się określonym procedurom medycznym. Jeśli jakieś badanie, czy leczenie tworzy ryzyko dla pacjentki, musi ona wyrazić na nie zgodę na piśmie.

Co ważne, według standardów, kobieta w czasie ciąży, porodu i połogu ma prawo do nieodpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej, niezależnie od tego, czy posiada ubezpieczenie, czy nie.

Poród

Personel medyczny, który nad daną panią będzie sprawował opiekę, powinien wspólnie z nią omówić plan porodu, porozmawiać o sposobie radzenia sobie z bólem oraz każdorazowo uzyskać zgodę na wykonanie wszelkich zabiegów i badań.

Standardy określają postępowanie w każdym tzw. okresie porodu. Położnicy wyróżniają ich cztery.

I okres porodu

W I okresie porodu personel medyczny zbiera wywiad ogólny, ginekologiczny i położniczy (ilość przebytych ciąż, powikłań itp), analizuje przebieg ciąży i wyniki dostarczonych badań, sprawdza położenie i pracę serca płodu oraz czynność skurczową macicy, ciągłość pęcherza płodowego. Sprawdza również czynniki ryzyka zagrażające porodowi oraz proporcję miednicy matki do wielkości płodu, w razie potrzeby zakładany jest wenflon. Całość zbierana jest w postaci dokumentacji medycznej. Jeśli pacjentka sobie tego życzy, może być wykonana lewatywa i golenie owłosienia łonowego.  Osoba bezpośrednio sprawująca opiekę nad rodzącą powinna monitorować stan matki i dziecka (stan płodu powinien być oceniany co 15-30 minut na podstawie osłuchiwania i oceny czynności serca. KTG powinno być prowadzone tylko w medycznie uzasadnionych przypadkach) oraz zadbać o poczucie bezpieczeństwa rodzącej. Pacjentka powinna być cały czas informowana o postępie porodu.

Standardy opieki okołoporodowej określają także, iż lekarz lub położna prowadząca poród powinni poinformować o sposobach radzenia sobie z bólem porodowym i pomóc w wyborze odpowiedniej metody. Mogą to być środki farmakologiczne i niefarmakologiczne. Od 1 lipca 2015 roku, każda kobieta może skorzystać ze znieczulenia zewnątrzoponowego, o ile nie ma przeciwwskazań medycznych i jest ono w danym szpitalu dostępne.

Obowiązkiem personelu jest także zaproponowanie poruszania się w czasie I okresu porodu oraz przyjmowanie takich pozycji, które pozwolą monitorować stan płodu, ale także które będą dla pacjentki wygodne i przyniosą ulgę. Personel medyczny powinien także zachęcić do relaksacji w wodzie (wielu kobietom pomaga przetrwać I fazę porodu).

II okres porodu

II faza porodu, to faza skurczy partych. W tej fazie osoba prowadząca poród powinna być z rodzącą w stałym kontakcie, oceniać stan ogólny pacjentki, czynność skurczową macicy i pracę serca dziecka. Wspólnie powinna być też ustalona najwygodniejsza pozycja, która umożliwi najefektywniejsze parcie. Osoba prowadząca ma za zadanie kontrolować odginanie główki dziecka, a potem prawidłowe wysuwanie się barków. Jej obowiązkiem jest także ochrona krocza przed uszkodzeniem. Nacięcie krocza powinno być wykonywane tylko w medycznie uzasadnionym przypadku.

Jeśli stan zdrowia matki i dziecka na to pozwala, noworodek powinien być położony na brzuchu mamy (tzw. kontakt “skóra do skóry”). Kontakt ten powinien trwać nieprzerwanie co najmniej dwie godziny. Jeśli z powodu uzasadnionego medycznie, personel musi ten kontakt przerwać, taka informacja powinna być zawarta w dokumentacji medycznej rodzącej.

III okres porodu

III okres porodu polega na urodzeniu łożyska, które oddziela się od macicy. Okres ten nie powinien trwać dłużej niż godzinę. W tym czasie osoba prowadząca poród założy identyfikator noworodkowi (jeszcze przed odcięciem pępowiny), poinformuje o płci, godzinie porodu i sprawdzi ogólny stan zdrowia matki. Następnie prowadzący zaciska pępowinę i odcina ją jałowym narzędziem. Za zgodą personelu medycznego, pępowinę może odciąć także osoba towarzysząca matce w czasie porodu. Jeśli nie ma komplikacji, w tym okresie położna może pomóc matce przystawić dziecko do piersi.

Jeżeli przez 2 godziny (u kobiet rodzących pierwszy raz lub przez godzinę (u rodzących kolejny raz) nie następuje zstępowanie główki dziecka, a rodząca jest wyczerpana lub jeśli silne i niedające się powstrzymać parcie trwa ponad godzinę (u kobiet rodzących kolejny raz) lub dwie (u kobiet rodzących po raz pierwszy) i nie przynosi efektu, opiekę nad rodzącą powinien przejąć lekarz specjalista w dziedzinie położnictwa i ginekologii.

W razie potrzeby, osoba sprawująca opiekę nad rodzącą, podejmuje czynności niezbędne do ratowania życia marki i dziecka. Jeśli jest to konieczne, podaje także odpowiednie leki. W tej fazie musi zostać także oceniony stan kanału rodnego, rozległość ewentualnego nacięcia, krwawienie z dróg rodnych, rozpozna objawy oddzielenia i wydalenia łożyska, kompletność popłodu (łożyska z błonami płodowymi i pępowiną), oceni ilość utraconej krwi w czasie porodu.

IV okres porodu

IV faza porodu, to czynności uzależnione od potrzeb matki i dziecka. Jest to czas, w którym kontroli poddany jest ogólny stan zdrowia dziecka i matki, postęp w obkurczaniu się macicy i wielkość krwawienia z dróg rodnych. Wstępnie stan zdrowia dziecka sprawdzany jest tuż po porodzie, na brzuchu matki (chyba, że zachodzi inna potrzeba, ale wówczas musi się to odbyć w obecności rodzącej). W pierwszych 12 godzinach życia dziecko powinno być przebadane przez neonatologa lub pediatrę w obecności rodzica.

Po porodzie

Po urodzeniu dziecka, szpital wysyła dokumentację noworodka do przychodni POZ wskazanej przez rodziców. Taka informacja powinna również trafić do wybranej położnej środowiskowej. Ma ona obowiązek pojawić się u położnicy w ciągu 48 godzin od otrzymania zgłoszenia o narodzinach. Jej obowiązkiem jest m.in. ocena zdrowia matki i noworodka, obserwacja rozwoju fizycznego dziecka, jego przyrostów masy ciała, ocena relacji w rodzinie i interwencja, gdy zachodzi podejrzenie stosowania przemocy lub innych nieprawidłowości. Powinna zachęcać matkę do karmienia piersią i pomagać w problemach dotyczących przystawiania dziecka, udzielać wskazówek dotyczących zdrowego stylu życia, zdejmować szwy z krocza, jeśli jest taka potrzeba, zachęcać matkę do ćwiczeń po porodzie, informować o możliwych problemach okresu noworodkowego i połogu oraz o sposobach radzenia sobie z nimi.

Więcej informacji można uzyskać w informatorze Ministerstwa Zdrowia.

*fizjologiczny w tym przypadku, to określenie oznaczające tyle co “przebiegające bez komplikacji”

Share: